Ontstaan bodemverontreiniging in de Nederlandse Kempen

Zinkfabrieken
De oorsprong van de bodemverontreiniging met zinkassen in de Kempen ligt in de vorige eeuw (1892-1973). Vijf zinkfabrieken in Vlaanderen (Balen, Beerse, Lommel, Olen en Overpelt) en één in Nederland (Budel-Dorplein) pasten 'thermische raffinage' toe om zink uit zinkerts te winnen. Bij dat productieproces werd zinkerts tot 1200 à 1400 graden verhit om het zink van het erts te scheiden. Daarbij kwamen ook zware metalen vrij zoals zink, cadmium, koper, lood en arseen. Deze zaten onder andere in het restproduct van verhit zinkerts: zinkassen. Ze worden ook wel sintels of slakken genoemd.

Verspreiding
De zinkassen werden veelvuldig gebruikt als verharding van wegen, paden en erven. Ze hebben namelijk een stevige structuur en - niet onbelangrijk - er bleek geen onkruid op te groeien én ze konden gratis worden afgehaald bij de fabriek. Daarnaast werden, via de rook uit de schoorstenen, stofdeeltjes verspreid in de omgeving van de fabrieken. Ook door lozing van het koelwater op beken en riviertjes verspreidden de metalen zich. Gevolg was dat een groot deel van Zuidoost-Brabant en Midden-Limburg langzaam maar zeker steeds meer verontreinigd raakte. Die verontreiniging hield niet op bij de oppervlakte; de zware metalen lossen op in contact met (regen)water, waardoor ook de omliggende bodem en het grondwater werden vervuild.

Effecten op plant, mens en dier
Teveel cadmium en zink in de bodem hebben ongewenste effecten op het ecosysteem. Voor planten en bomen heeft met name zink het meest negatieve effect. Ze groeien minder goed en/of sterven af, waardoor de vegetatie zeer eenzijdig wordt. Cadmium kan in ons lichaam terecht komen door inademing van stofdeeltjes in de lucht, maar ook via het eten van in eigen (moes)tuin gekweekte gewassen. Cadmium wordt niet afgebroken door het lichaam en hoopt zich dus op. Dit kan, bij langdurige blootstelling, leiden tot gezondheidsklachten zoals nierproblemen, osteoporose (botontkalking) en een verhoogde kans op longkanker. Een te veel aan lood in het bloed kan bij kinderen leiden tot een verminderde intelligentieontwikkeling. Ook in de omgeving grazende dieren krijgen te veel cadmium binnen. Bij runderen ouder dan 18 maanden die voor consumptie geslacht worden, moeten om deze reden de nieren worden verwijderd.

Een schone taak
Rond 1973 gingen de zinkfabrieken over op het meer milieuvriendelijke productieproces 'elektrolyse'. Daarmee eindigde de verspreiding van zware metalen via lucht, oppervlaktewater en zinkassen. De eerdere vervuiling was daarmee echter niet opgeruimd. Door de (zure) zandgrond in de Kempen, de zure regen en de verontreinigde lucht uit de industriegebieden Antwerpen, Rotterdam en het Ruhrgebied worden in en rond de Kempen de negatieve effecten van de bodemverontreiniging bovendien versterkt. De bodemverontreiniging in de Kempen is een feit. Aan Actief Bodembeheer de Kempen de schone taak hierin verbetering aan te brengen!

(terug) Naar de algemene pagina over zinkassen